سقوط یک وام از «جاری» تا «مشکوک‌الوصول

به گزارش الفباخبر،  جهان بانکداری، همه چیز به «چرخش پول» بستگی دارد. اما وقتی بخشی از این پول در مسیر بازگشت به بانک متوقف می‌شود، نه تنها بانک، بلکه کل زنجیره تولید و اقتصاد با بحران مواجه می‌گردد.

یکی از حساسترین شاخص‌هایی که امروز بانک مرکزی با دقت و نگرانی آن را زیر ذره‌بین قرار داده، «نسبت مطالبات غیرجاری» است. این شاخص نشان می‌دهد چه مقدار از دارایی‌های بانک‌ها، از جریان اصلی اقتصاد خارج شده و در بندِ تسهیلات پرداخت‌نشده گرفتار شده است.

سفر یک وام

برای درک این بحران، باید مسیر حرکت یک وام را دنبال کنیم.

داستان از جایی شروع می‌شود که وام‌گیرنده در موعد مقرر، اقساط خود را می‌پردازد. در این حالت، وام در دسته «مطالبات جاری» باقی می‌ماند؛ وضعیتی که برای بانک و اقتصاد ایده‌آل است. اما اگر این جریان با تأخیر مواجه شود، ورق برمی‌گردد.

فرآیند «سقوط» مطالبات از حالت جاری به حالت غیرجاری، مانند یک سلسله‌مراتب از ریسک است:

فرآیند سقوط یک وام از حالت جاری به غیرجاری، سه مرحله مشخص دارد:

مرحله اول زمانی رخ می‌دهد که وام‌گیرنده در موعد مقرر، اقساط خود را پرداخت نکند. در این شرایط، وام در دسته «سررسید گذشته» قرار می‌گیرد.

اگر این تأخیر ادامه پیدا کند و مدت آن به بین ۳ تا ۱۸ ماه برسد، وام وارد مرحله دوم می‌شود و عنوان «معوق» به خود می‌گیرد.

مرحله سوم وخیم‌ترین وضعیت است. وقتی بیش از ۱۸ ماه از تاریخ سررسید بگذرد و خبری از بازپرداخت نباشد، وام در طبقه «مشکوک‌الوصول» طبقه‌بندی می‌شود. در این مرحله، بازگشت پول دیگر یک تضمین نیست، تنها یک احتمال است.

سه دسته بانک در جدول مطالبات غیرجاری

بررسی‌ها نشان می‌دهد که بانک‌های کشور را می‌توان بر اساس نسبت مطالبات غیرجاری به سه دسته تقسیم کرد:

دسته اول

در این دسته، بانک‌هایی حضور دارند که توانسته‌اند جریان پول را روان نگه دارند. بهترین عملکرد متعلق به بانک سامان با تنها ۱.۳۲ درصد مطالبات غیرجاری است.

سایر بانک‌های این دسته عبارتند از:

• بانک پاسارگاد

• بانک سینا

• بانک کارآفرین

• پست بانک

دسته دوم

در این دسته، بانک‌هایی مثل ایران زمین، خاورمیانه، گردشگری و ملت ایستاده‌اند. آنها در منطقه هشدار قرار دارند و اگر مدیریت آنها سخت‌گیرانه نباشد، ممکن است به دسته پایین‌تر سقوط کنند.

دسته سوم

در این دسته، نسبت مطالبات غیرجاری از مرز ۱۰ درصد عبور کرده و سلامت بانک را به چالش کشیده است.

نام بانک‌های این رده:

• بانک دی

• بانک صادرات

• بانک تجارت

• بانک سرمایه

• بانک شهر

 هشدار: بانک سرمایه با ثبت رقم ۴۸.۳۱ درصد، در انتهای این فهرست قرار گرفته و بیشترین میزان پولِ قفل‌شده را دارد. یعنی نزدیک به نیمی از دارایی‌های این بانک در مسیر بازگشت متوقف شده است.

 زنگ خطری برای کل اقتصاد

میانگین نسبت مطالبات غیرجاری در این ۱۶ بانک به ۱۲ درصد می‌رسد.

این یعنی ۱۲ درصد از منابعی که باید در کارخانه‌ها، مزارع و کسب‌وکارها جریان یابد، در گلوگاه مطالبات معوق گیر کرده است.

تصور کنید به ازای هر ۱۰۰ میلیارد تومانی که بانک‌ها باید به سمت تولید هدایت کنند، ۱۲ میلیارد تومان در بن‌بست مانده و قابل استفاده نیست.

راهکار خروج از بحران

اگر این منابع بتوانند از بن‌بست مطالبات خارج شده و دوباره به چرخه تسهیلات بازگردند، نه تنها نیاز بانک‌ها به تزریق نقدینگی از سوی بانک مرکزی کاهش می‌یابد، بلکه رشد تولید و اقتصاد نیز شتابی تازه خواهد گرفت.

در این میان، راهکار نهایی تنها در مدیریت داخلی بانک‌ها نیست. آنچه لازم است، یک همکاری استراتژیک میان بانک مرکزی و قوه قضاییه است تا:

• با برخورد جدی‌تر با تسهیلات‌گیرندگانِ بدحساب

• تسریع در فرآیندهای قضایی مرتبط با مطالبات معوق

• و ایجاد بازدارندگی مؤثر

این زنجیره مسدود شده شکسته شود و خون در رگ‌های سیستم بانکی دوباره روان گردد.