آمارهای پولی و تورمی زمستان ۱۴۰۴ نشان میدهد نرخ تورم با فاصله معناداری از رشد نقدینگی و پایه پولی پیشی گرفته؛ موضوعی که از نقش عوامل غیرپولی در جهش قیمتها حکایت دارد.
به گزارش بنکر (Banker)، جدیدترین دادههای اقتصادی نشان میدهد در زمستان ۱۴۰۴، روند افزایش قیمتها با شتابی بیشتر از رشد متغیرهای پولی ادامه یافته است. بررسی آمارهای نقدینگی، پایه پولی و تورم حاکی از آن است که دیگر نمیتوان رشد قیمتها را صرفاً با افزایش حجم پول در اقتصاد توضیح داد.
بر اساس این آمارها، در دیماه ۱۴۰۴ رشد دوازدهماهه نقدینگی به ۴۵.۵ درصد و رشد پایه پولی به ۵۱.۷ درصد رسید، اما نرخ تورم نقطهبهنقطه در همین دوره به سطح ۶۰ درصد صعود کرد.
این روند در بهمنماه نیز ادامه یافت؛ بهطوری که رشد نقدینگی به ۴۷.۳ درصد و رشد پایه پولی به ۵۴.۷ درصد رسید، در حالی که تورم نقطهبهنقطه با جهشی قابل توجه تا ۶۸.۱ درصد افزایش یافت.
پیام شکاف میان تورم و نقدینگی
تحلیلگران اقتصادی معتقدند فاصله ایجادشده میان نرخ تورم و رشد نقدینگی، یکی از مهمترین نشانههای فعال شدن محرکهای غیرپولی در اقتصاد است.
بررسی آمارها نشان میدهد در بهمن ۱۴۰۴، نرخ تورم نقطهای حدود ۲۰.۸ واحد درصد بالاتر از رشد نقدینگی و ۱۳.۴ واحد درصد بیشتر از رشد پایه پولی قرار گرفته است. چنین اختلافی در اقتصاد معمولاً زمانی رخ میدهد که انتظارات تورمی، نااطمینانیهای اقتصادی و شوکهای بیرونی به عوامل اصلی تعیینکننده قیمتها تبدیل شوند.
اقتصاددانان تأکید میکنند در شرایطی که تورم با سرعتی بیشتر از متغیرهای پولی رشد میکند، عواملی مانند نوسانات ارزی، نگرانیهای سیاسی، کاهش اعتماد به ثبات اقتصادی و افزایش سرعت گردش پول نقش پررنگتری در شکلگیری تورم دارند.
نقش انتظارات تورمی
یکی از مهمترین عوامل اثرگذار بر تورم زمستان ۱۴۰۴، افزایش انتظارات تورمی در میان فعالان اقتصادی و خانوارها ارزیابی میشود.
زمانی که مردم و بنگاههای اقتصادی انتظار افزایش بیشتر قیمتها را داشته باشند، رفتار اقتصادی آنها تغییر میکند. در چنین شرایطی تقاضا برای خرید کالا، ارز، طلا و سایر داراییهای سرمایهای افزایش مییابد و پول با سرعت بیشتری در اقتصاد گردش میکند.
این فرآیند میتواند حتی بدون رشد شدید نقدینگی، فشار تورمی قابل توجهی ایجاد کند و باعث شود قیمتها با سرعتی بیشتر از حجم پول افزایش یابند.
عامل جدید فشار تورمی
علاوه بر رشد حجم نقدینگی، ترکیب آن نیز در زمستان ۱۴۰۴ تغییرات مهمی را تجربه کرده است؛ تغییری که از نگاه کارشناسان میتواند آثار تورمی قابل توجهی به همراه داشته باشد.
در بهمنماه، حجم پول به حدود ۳ هزار و ۸۰۲.۱ هزار میلیارد تومان (همت) و حجم شبهپول به ۱۰ هزار و ۸۳۷.۹ همت رسید. همچنین رشد نقطهبهنقطه پول به ۵۱.۷ درصد و رشد شبهپول به ۴۵.۸ درصد رسید.
این آمار نشان میدهد بخش سیالتر نقدینگی، یعنی پول، با سرعت بیشتری نسبت به شبهپول در حال رشد است. افزایش سهم پول در ترکیب نقدینگی به این معناست که منابع مالی آمادگی بیشتری برای ورود به بازارهای مصرفی و سرمایهای دارند.
اثر افزایش سهم پول بر تورم
کارشناسان معتقدند هرچه سهم پول در نقدینگی بیشتر شود، احتمال انتقال سریع منابع به بازار کالا، ارز، طلا، مسکن و سایر داراییها افزایش مییابد.
در چنین شرایطی، نقدینگی موجود در اقتصاد با سرعت بیشتری به تقاضای مؤثر تبدیل شده و فشار بیشتری بر سطح عمومی قیمتها وارد میکند. به همین دلیل، رشد بالاتر پول نسبت به شبهپول معمولاً بهعنوان یک سیگنال هشداردهنده برای افزایش تورم در ماههای آینده تلقی میشود.
آیا فشارهای قیمتی ادامه دارد؟
بررسی روند متغیرهای پولی و تورمی نشان میدهد کنترل رشد نقدینگی به تنهایی برای مهار تورم کافی نیست. در شرایطی که انتظارات تورمی، نوسانات نرخ ارز، شوکهای سمت عرضه و افزایش سرعت گردش پول فعال باشند، امکان تداوم فشارهای قیمتی وجود خواهد داشت.
اقتصاددانان بر این باورند که کاهش پایدار تورم نیازمند مجموعهای از سیاستهای هماهنگ پولی، مالی و ارزی است؛ سیاستهایی که علاوه بر مدیریت نقدینگی، بتواند انتظارات تورمی را کنترل کرده و ثبات بیشتری به فضای اقتصادی کشور بازگرداند.
